Speculative Fiction Literature Genres & Sub-Genres Part 1

Fantasy:

Με τον όρο Φαντασία εννοείται εκείνη η ψυχική λειτουργία που εκδηλώνεται ως παραστατική λειτουργία της συνείδησης και έχει τη βιολογική της βάση στον ανθρώπινο εγκέφαλο. Αποτελεί βασικό αντικείμενο έρευνας της κλασικής ψυχολογίας και κατέχει πρωτεύουσα θέση στις ανθρωπιστικές επιστήμες και τις νευροεπιστήμες. Βοηθά στην παροχή νοήματος στην εμπειρία και κατανόησης στη γνώση. Είναι θεμελιώδης λειτουργία, μέσω της οποίας οι άνθρωποι αναζητούν νόημα στον κόσμο και κατέχει ρόλο-κλειδί στη μαθησιακή διαδικασία. Με τη φαντασία δίνεται στο άτομο η δυνατότητα να ζωγραφίσει νέους κόσμους πέρα από τον χωροχρόνο.

Βάσεις της φαντασίας

Βιολογική

Βιολογική βάση της φαντασίας συνιστά το είκασμα η παράστασις ή εικονοπλασία ως όρος απόδοσης του imagery. Έχει προταθεί η άποψη ότι τα προϊόντα της φαντασίας προέρχονται από μια διαδικασία μετασχηματισμού της βασικής εικονοπλασίας ή παραστατικής λειτουργίας, της πηγής της φαντασίας. Ο ψυχολόγος Άλαν Λέσλι (Alan Leslie), εργαζόμενος στο Λονδίνο στη δεκαετία του '80, εισήγαγε τη θεωρία ότι η φαντασία αναπτύσσεται σε τρία διαδοχικά βήματα. Καταρχήν υφίσταται μια πρωταρχική αναπαράσταση, μια εικόνα με αληθείς σχέσεις με τον εξωτερικό κόσμο. Στη συνέχεια παράγεται μια δευτερεύουσα απεικόνιση. Τελικά η συνείδηση εισάγει αλλαγές στη δευτερεύουσα απεικόνιση παίζοντας ουσιαστικά με τις αληθείς σχέσεις της με τον εξωτερικό κόσμο, χωρίς ωστόσο να αλλάζει το περιεχόμενο της πρωταρχικής εικόνας.

Οποιοδήποτε ζώο με εγκέφαλο και προσαρτημένο κατάλληλο αισθητήριο όργανο είναι ικανό να παράγει την πρωταρχική απεικόνιση. Ο περιβάλλων κόσμος γίνεται αντιληπτός εξαιτίας των ερεθισμάτων που εκπέμπει από τη συνείδηση, μέσω των θυρών επικοινωνίας του εγκεφάλου, των πέντε βασικών αισθήσεων, και την ανάλογη εγκεφαλική διέγερση. Οι εντυπώσεις που προκαλούνται από τα εξωτερικά ερεθίσματα διαμορφώνουν τις μνημονικές εικόνες. Η επεξεργασία των μνημονικών εικόνων στην περιοχή του Flechsig παράγει τη σκέψη ή τον μη εξωτερικευμένο, «ενδιάθετο» λόγο 

Ψυχολογική

Η φαντασία ως προς την ψυχολογική βάση της είναι ψυχική λειτουργία. Αντλεί το υλικό της από παραστάσεις του παρελθόντος και παραστάσεις του παρόντος. Αυτές οι παραστάσεις διασπώνται στα βασικά τους στοιχεία και κατόπιν αναπλάθονται -δυνητικά σε άπειρους σχηματισμούς- παράγοντας νέες παραστατικές εικόνες. Όταν αναλύονται στα δομικά τους στοιχεία οι φανταστικές παραστάσεις είναι ταυτόχρονα και μνημονικές παραστάσεις, μη αναγνωρίσιμες ωστόσο καθώς εκδηλώνονται με πρωτότυπο και ασυνήθιστο τρόπο. Ο όρος φαντασία στην ψυχολογία καλύπτει το σύνολο της παραστατικής λειτουργίας της ψυχής και αντιστοιχεί στον αγγλ. όρο Imagination, ενώ τα ίδια τα εικάσματα, τα πλάσματα της Φαντασίας, αποκαλούνται φαντασιώσεις και αντιστοιχούν στον όρο Fantasy.

Ποια είναι τα διαφορετικά είδη Φαντασίας;

Η Φαντασία είναι ένα είδος που χρησιμοποιεί απόκοσμα ή μυθικά στοιχεία. Ένας φανταστικός κόσμος όπου κατοικεί η μαγεία είναι ένα κοινό θέμα. Πολλοί συγγραφείς έχουν συμβάλει στην ποικιλία των ειδών φαντασίας και των υποειδών που είναι δημοφιλή σήμερα. Κάθε κατηγορία έχει κοινά σκηνικά ή θέματα, συμπεριλαμβανομένων των ειδών κλασικής, επικής, σύγχρονης, ιστορικής, σπαθιού και μαγείας, χιουμοριστικού, παραμυθιού και σκοτεινής φαντασίας.

Η Κλασική Φαντασία είναι ένα από τα παλαιότερα είδη φαντασίας. Η ρωμαϊκή και η ελληνική μυθολογία είναι γνωστά παραδείγματα κλασικής φαντασίας. Τα επικά έργα του Ομήρου, που παρουσιάζουν παράξενα πλάσματα, ήρωες και αναζητήσεις, περιέχουν όλα τα στοιχεία του κλασικού είδους φαντασίας.

Μερικά από τα είδη Φαντασίας επικαλύπτονται. Για παράδειγμα, τα κλασικά και επικά είδη φαντασίας μοιράζονται το θέμα ενός ήρωα που πρέπει να κάνει μια αναζήτηση και να ξεπεράσει μεγάλες προκλήσεις. Ο επικός ήρωας ξεκινά συνήθως ως ένα συνηθισμένο άτομο και εξελίσσεται σε όλη την ιστορία, αποκτώντας χαρακτηριστικά ή δυνάμεις που τον μεταμορφώνουν σε μια ηρωική φιγούρα. Επικές φαντασιώσεις λαμβάνουν χώρα συχνά σε μεσαιωνικά περιβάλλοντα με κάστρα, μάγους και ασυνήθιστα πλάσματα. Τα φανταστικά είδη υψηλής φαντασίας και σπαθιού και μαγείας χρησιμοποιούν τα ίδια μαγικά θέματα.

Οι ιστορικές φαντασιώσεις λαμβάνουν χώρα συνήθως κατά τη διάρκεια μιας ορισμένης περιόδου στην ιστορία της γης και περιέχουν μερικά φανταστικά στοιχεία. Μερικές φορές τοποθετούνται σε έναν φανταστικό κόσμο που μοιάζει με μια ιστορική εποχή. Οι θρύλοι του Αρθούρου ήταν ένα κοινό θέμα για πολλούς συγγραφείς της ιστορικής φαντασίας. Η δημοφιλής τριλογία Merlin της Mary Stewart, για παράδειγμα, συνδυάζει τα στοιχεία ενός σπαθιού και της φαντασίας μαγείας με την ιστορική μυθοπλασία.

Οι χιουμοριστικές φαντασιώσεις γράφονται με ανάλαφρο τόνο. Συχνά σατιρίζουν άλλα έργα φαντασίας. Ένα πολύ γνωστό παράδειγμα είναι το Bored of the Rings, το οποίο σατίριζε τον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών του JRR Tolkien, μια από τις πιο αγαπημένες φαντασιώσεις του 20ου αιώνα.

Οι παραμυθένιες φαντασιώσεις γραμμένες για ενήλικες συνήθως έχουν πολύ πιο σκοτεινή γεύση από τα παραμύθια που έχουν διαδοθεί στα παιδιά. Η φήμη στη φαντασία ενηλίκων μπορεί να είναι κακή και να προκαλέσει ανεπανόρθωτη βλάβη στους ανθρώπινους χαρακτήρες. Οι άνθρωποι σε παραμυθένιες φαντασιώσεις που απευθύνονται σε ενήλικες δεν ζουν πάντα ευτυχισμένοι όπως κάνουν τελικά στις σύγχρονες φαντασιώσεις των παιδιών. Τα παραμύθια που διαβάζονται στα παιδιά σήμερα έχουν καθαριστεί από πολλά από τα πιο σκοτεινά στοιχεία που εμφανίζονται στα πρωτότυπα παραμύθια.

Horror: 

Ο Κοσμικός Τρόμος(Cosmic Horror, Eldritch Horror, Space Horror, Lovecraftian Horror)και ο Κοσμικισμός είναι είδη φανταστικής λογοτεχνίας τρόμου που εμβαθύνουν στην έννοια της ασημαντότητας της ανθρωπότητας στο μεγάλο σχέδιο ενός χαοτικού, ακίνητου σύμπαντος. Το είδος συνδυάζει στοιχεία τρόμου, επιστημονικής φαντασίας και φιλοσοφίας με αποτέλεσμα να επικεντρώνεται στην τρομακτική συνειδητοποίηση της απειρίας του ανθρώπου για τη δική του ασημαντότητα στην απεραντοσύνη του κοσμικού διαστήματος και τις άγνωστες δυνάμεις που παραμονεύουν πέρα από αυτό.

Η Γοτθική Μυθοπλασία(Gothic Fiction)αποτελεί είδος λογοτεχνίας, που συνδυάζει στοιχεία τρόμου και ρομαντισμού. Θεωρείται πως εφευρέθηκε από τον Άγγλο συγγραφέα Οράτιο Γουάλπολ, ο οποίος συνέγραψε το 1764 το μυθιστόρημα Το Κάστρο του Οτράντο.

Η λέξη "γοτθικός" συνδέεται άμεσα με τους Γότθους, Βησιγότθους και τους άλλους Οστρογότθους. Το γερμανικό φύλο των Γότθων εγκαταστάθηκε, γύρω στον 2ο αι., στις ακτές της Μαύρης θάλασσας και από εκεί συγκρούστηκε επανειλημμένως με τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Για τους Λατίνους, αυτοί οι άνθρωποι ήταν βάρβαροι, όπως άλλωστε και οι Βάνδαλοι, διότι δεν ήταν μυημένοι στον κλασσικό πολιτισμό. Η γλώσσα τους ήταν η γοτική (απλούστερα, χωρίς το θ), η οποία υπήρξε μέρος της μεγάλης οικογένειας των Ινδοευρωπαϊκών γλωσσών και αποτελεί ένα από τα αρχαιότερα επιβεβαιωμένα γλωσσικά ιδιώματα.

Τον 4ο αιώνα ο επίσκοπος Ουλφίλας (Wulfila) χρησιμοποίησε για την μετάφραση των ευαγγελίων το γοτθικό αλφάβητο (εμπνευσμένο από το ελληνικό), που δεν πρέπει να συγχέεται με τη γοτθική γραφή την ονομαζόμενη Fraktur, η οποία είναι λατινικής προέλευσης. Ακόμη, η συγκεκριμένη γραφή χρησιμοποιήθηκε από τον 14ο ως τον 20ό αιώνα.

Έχει γίνει χρήση αυτής της λέξης, γοτθικός, -ή, για να χαρακτηριστεί η μεσαιωνική τέχνη, και περισσότερο η αρχιτεκτονική. Ο όρος δεν είναι πάντα υποτιμητικός, ακόμα και αν, για αρκετούς μορφωμένους και γνώστες του ρωμαϊκού πολιτισμού, η γοτθική τέχνη φαινόταν, παρότι επιβλητική, κάπως βάρβαρη.

Κυρίαρχα μοτίβα του είδους είναι ο τρόμος (φυσικός και ψυχολογικός), το μυστήριο, το υπερφυσικό, τα φαντάσματα, τα στοιχειωμένα σπίτια, η Γοτθική αρχιτεκτονική, τα κάστρα, το σκότος, ο θάνατος, η τρέλα, τα μυστικά και οι κληρονομούμενες κατάρες.

Εκτός από τον Γουάλπολ, άλλοι αξιόλογοι εκπρόσωποι του είδους θεωρούνται οι: Κλάρα Ριβ (Ένας παλιός Άγγλος βαρόνος, 1777), Γουίλιαμ Μπέκφορντ (Βαθέκ, 1781), Ανν Ράντκλιφ (Τα Μυστήρια του Ουντόλφο, 1794), Μάθιου Γκέγκορι Λιούις (Ο καλόγερος, 1796), Τσαρλς Ματσουρίν (Μέλμοθ ο Περιπλανώμενος, 1820), και Μαίρη Σέλλεϋ (Φρανκενστάιν, 1818). Μια αναγέννηση του γοτθικού μυθιστορήματος αποτελεί και η συγγραφή του Δράκουλα (1897) από τον Μπραμ Στόκερ.

Η Σκοτεινή Φαντασία περιλαμβάνει πλάσματα όπως ζόμπι, βαμπίρ και λυκάνθρωπους. Αυτό το είδος σχετίζεται στενά με τη μυθοπλασία τρόμου, αλλά γενικά είναι λιγότερο τρομακτικό και με υπερφυσικά στοιχεία. Τα βιβλία για βρικόλακες που έγραψε η Ann Rice είναι σκοτεινές φαντασιώσεις και η τηλεοπτική σειρά Dark Shadows, η οποία ήταν πολύ δημοφιλής στο τελευταίο μέρος του 20ού αιώνα, είναι ένα άλλο παράδειγμα αυτού του είδους.

Λογοτεχνία Τρόμου. 

Ένα λογοτεχνικό είδος παρεξηγημένο από πολλούς. Εν αντιθέσει με το εξωτερικό, που το συγκεκριμένο είδος είναι από τα πιο εμπορικά είδη που υπάρχουν, στην Ελλάδα για τους περισσότερους είναι ένα είδος που δεν βρίσκει την ανταπόκριση που θα έπρεπε να έχει. Γιατί αυτό. Γιατί στην Ελλάδα, που είναι μία ορθόδοξη χώρα που λίγο πολύ, όλοι έχουμε μεγαλώσει με τις ιστορίες των γιαγιάδων μας και έχουμε ακούσει για δεισιδαιμονίες και αλλά διάφορα, είναι λογικό να δαιμονοποιούμε κατά κάποιον τρόπο ένα είδος που να αφορά τον τρόμο, την φαντασία και που να μιλά για μάγια, φανταστικούς κόσμους, δαίμονες, τέρατα, ή και ακόμη και για απλούς δολοφόνους γενικότερα.

Ο Τρόμος είναι από μόνο του ένα αρχέγονο συναίσθημα που πολλοί δεν θέλουν να τον νιώσουν. Όπως είχε πει και ο Λάβκραφτ, το αρχαιότερο συναίσθημα είναι ο φόβος και ο μεγαλύτερος φόβος του ανθρώπου είναι ο φόβος για το άγνωστο. Και όπως είχε πει και ο Νίτσε, ο μεγαλύτερος φόβος του ανθρώπου είναι ο ίδιος ο φόβος. Για αυτό και βγάζουμε τελικά το συμπέρασμα, πως η λογοτεχνία τρόμου, καθώς και όλα τα παρακλάδια της, δεν είναι από τα πιο δημοφιλή λογοτεχνικά είδη. Γιατί προκαλούν συναισθήματα που πολλοί δεν θέλουν να νιώσουν.
Παρόλα αυτά, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια άνοδος στο είδος του Τρόμου και της Φαντασίας, ακόμη και στην χώρα μας. Ας μην ξεχνάμε πως κάποτε και το αστυνομικό είδος δεν είχε τόσο αυξημένη ζήτηση και μπορούμε να δούμε που έχει φτάσει τώρα. Έτσι και με τον τρόμο , κάθε χρόνο βλέπουμε να βγαίνουν νέοι έλληνες δημιουργοί και να ανεβαίνει και η ζήτηση από τον κόσμο. Ακόμη δεν είναι από τα πιο δημοφιλή λογοτεχνικά είδη, αλλά είναι μία αρχή για να διωχθούν οι δαίμονες που πλανιούνται πάνω από το είδος.
Η άνοδος που παρατηρείται, οφείλεται σίγουρα στους δημιουργούς που δεν έχουν τίποτα να ζηλέψουν από αντίστοιχους ξένους συγγραφείς, μιας και κατά κύριο λόγο, οι ίδιοι οι συγγραφείς είναι που θα πρέπει να κερδίσουν τον κόσμο, αλλά κατά την δική μου γνώμη, δεν είναι μόνο αυτό που προκαλεί την άνοδο. Οι δεισιδαιμονίες που υπήρχαν οφείλονται κυρίως σε παλιότερες γενιές ανθρώπων. Η νεότερη γενιά, έχοντας μεγαλώσει μέσα σε αμέτρητες ταινίες και έχοντας δει και αμέτρητα animations με δράκους, μάγια και άλλα φανταστικά χαρακτηριστικά, έχει μάθει να ψυχαγωγείται και να μην τρομάζει από τον φόβο. Πιθανότατα και να μην φοβάται πια εύκολα, όπως θα φοβόντουσαν οι παλαιότερες γενιές. Ας μην ξεχνάνε πως και στα βιβλία, όπως και στον κινηματογράφο, έργα που έβγαιναν για αριστουργήματα, τώρα δεν έχουν την ίδια απήχηση από το κοινό.
Ο συγγραφέας προσφέρει ψυχαγωγία. Η ανάγνωση ενός βιβλίου είναι ψυχαγωγία και ο Τρόμος το ίδιο. Ευτυχώς, πλέον για τους νέους, η ανάγνωση ενός βιβλίου Τρόμου είναι ψυχαγωγία, αλλά αυτό δημιουργεί συγχρόνως και τις δυσκολίες του. Ένα βιβλίο από μόνο του δεν είναι ικανό να τρομάξει εύκολα έναν αναγνώστη. Στις ταινίες έχουμε την εικόνα και κατά κύριο λόγο, τον ήχο. Στο βιβλίο έχουμε μόνο τις λέξεις. Και ο συγγραφέας θα πρέπει με τις λέξεις να δημιουργήσει τέτοιες εικόνες και συναισθήματα, που θα είναι ικανές να ζωντανέψουν στο μυαλό του αναγνώστη. Θα πρέπει με λίγες λέξεις να μεταφέρει την ρίγη και το συναίσθημα του φόβου και της αγωνίας και αυτό από μόνο του δεν είναι εύκολο. Λίγες παραπάνω προτάσεις να χρησιμοποιήσεις και να ξεφύγεις λίγο από το θέμα, γκρεμίζεις όλο το συναίσθημα που έχεις δημιουργήσει από την αρχή. Επίσης, ο αναγνώστης μετά από τις τόσες ταινίες που έχουν ακολουθήσει, δεν μπορεί να φοβηθεί με συνηθισμένες ιστορίες και πάντα θα αποζητά το καινοτόμο και το νέο. Και νέα ιδέα δεν μπορεί να υπάρχει. Παρόλα αυτά, ο συγγραφέας θα πρέπει να καταπιαστεί με μια χιλιοειπωμένη ιδέα και να την αναπτύξει με τέτοιον τρόπο, που να μην θυμίζει σε τίποτα παλιότερα έργα. Μία νέα τάση που παρατηρείται, είναι οι συγγραφείς να καταπιάνονται πλέον με αρχαίους μύθους και πλάσματα της μυθολογίας και να ξεφεύγουν επιτέλους από τα συνηθισμένα λογοτεχνικά πλάσματα, όπως είναι οι λυκάνθρωποι και οι βρικόλακες. Αυτό συμβαίνει κατά κύριο λόγο, για να μπορέσουν να αναπτυχθούνε νέες ιδέες που να μπορέσουν να κερδίσουν τον αναγνώστη.
Και αφού είδαμε την δυσκολία που αντιμετωπίζει ο συγγραφέας που καλείται να δημιουργήσει για το συγκεκριμένο είδος και είδαμε και τον τρόπο που θα πρέπει να διαχειριστεί τον λόγο και τις λέξεις, μπορεί ακόμη να βρεθούν κάποιοι που θα πουν πως ο τρόμος δεν είναι λογοτεχνία. Αυτή η ρετσινιά πιθανότατα να μην φύγει ποτέ και για πολλά ακόμη χρόνια να το συναντάμε. Ας μην ξεχνάμε πως ο Στίβεν Κινγκ που έχει τουλάχιστον πενήντα βιβλία στο ενεργητικό του και είναι από τα μεγαλύτερα ονόματα στον χώρο, ακόμη και σήμερα για πολλούς δεν είναι λογοτέχνης. Θα ήθελα να πως σε αυτό το σημείο, πως αν είναι έτσι, προτιμώ, εγώ τουλάχιστον, να μην είμαι λογοτέχνης και να φτάσω έστω και στο ελάχιστο την πορεία του Στίβεν Κινγκ.

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΕΙΔΗ ΤΡΟΜΟΥ.

Όπως και στα περισσότερα είδη, έτσι και στον τρόμο, συναντάμε αρκετά παρακλάδια. Στον Τρόμο έχουμε τον Υπερφυσικό Τρόμο, Τα Θρίλερ, Τα Κοινωνικά Θρίλερ, Τα Ψυχολογικά Θρίλερ, Τον Θρησκευτικό Τρόμο και όλα αυτά τα είδη ανήκουν στον Τρόμο γενικότερα.
Ο Yπερφυσικός Tρόμος, ή Tρόμος Φανταστικού, ανήκει και σαν υποκατηγορία και στο είδος Fantasy. Είναι στην ουσία, ο τρόμος που δημιουργείται μέσα από φανταστικά πλάσματα, μυθολογία, υπερφυσικές οντότητες και με ότι έχει να κάνει με το είδος του φανταστικού. Αυτό το είδος ίσως και να αποτελεί ένα από τα αρχαιότερα είδη λογοτεχνίας, μιας και τα συναντάμε στην μυθολογία(μερικά παραδείγματα είναι η Οδύσσεια, ο μύθος του Θησέα, η Αργοναυτική εκστρατεία κ. α.), στις μεσαιωνικές ιστορίες, στα παλιά παραμύθια, μέχρι και στην ίδια την Βίβλο συναντάμε τέτοιες ιστορίες. Η έννοια του υπερφυσικού από μόνη της και το ίδιο το άγνωστο, αποτελούσε από πάντα κάτι που γοήτευε τους ανθρώπους, το συναντούσαμε στην αρχαιότητα, το συναντάμε και σήμερα και σίγουρα θα το συναντάμε και για πολλά ακόμη χρόνια.
Τα Θρίλερ και οι υποκατηγορίες τους, είναι κάτι νεότερο στον κινηματογράφο και στην λογοτεχνία. Είναι στην ουσία η προσπάθεια του δημιουργού να περάσει την αγωνία και τον φόβο, μέσα από την ψυχολογία των ηρώων, την αγωνία που θα δημιουργήσει και την ατμόσφαιρα και σίγουρα δεν θα έχει σκοπό να προκαλέσει τρόμο στον αναγνώστη, όπως μια άλλη ιστορία τρόμου.
Ο Θρησκευτικός Τρόμος είναι ίσως και ο πλέον παρεξηγημένος, γιατί από μόνος του σαν είδος, μιλά για ένα ευαίσθητο για πολλούς θέμα, που είναι οι θρησκείες. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι το γνωστότερο έργο όλων, ο Εξορκιστής, που για την εποχή του ήταν από τα πιο τρομακτικότερα έργα, αλλά και από τα πιο κυνηγημένα για την εκκλησία και τους πιστούς της. Ένα ακόμη παράδειγμα, που δεν είναι τρόμου, αλλά σίγουρα θρησκευτικό θρίλερ, είναι ο Κώδικας Ντα Βίντσι, του Νταν Μπράουν, που καταπιάστηκε με το ευαίσθητο θέμα των χειρόγραφων της Μαγδαληνής και των μυστικών της εκκλησίας και κατηγορήθηκε από πολλούς. Παρόλα αυτά, είναι ένα λογοτεχνικό είδος που σίγουρα δεν αποτελεί το πρώτο που θα αποφασίσει να ακολουθήσει ένας συγγραφέας, αλλά σίγουρα μετά τις επιτυχίες που σημειώθηκαν στο εξωτερικό, έχουν κερδίσει μεγάλο μέρος του αναγνωστικού κοινού.

ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΤΡΟΜΟΥ.

Αφού είδαμε την ιστορία του Τρόμου σαν λογοτεχνία και όλα τα παρακλάδια του, τώρα μπορούμε να δούμε τι είναι αυτό που θα μπορούσε να βοηθήσει αυτό το παρεξηγημένο είδος που πολλούς από εμάς μας γοητεύει, για να αναπτυχθεί σε μια μικρή χώρα, όπως είναι η Ελλάδα.
Σίγουρα, κάτι που χρειάζεται είναι καλούς δημιουργούς και θεωρώ πως τους έχουμε. Και όσο βγαίνουν νέα βιβλία, με καλές κριτικές και νέες ιδέες, τόσο θα μεγαλώνει και το αναγνωστικό κοινό. Αυτό που χρειάζεται, λοιπόν, είναι να βοηθηθούν αυτοί οι νέοι δημιουργοί, για να προβάλουν την δουλειά τους, να διαβαστούν και να πάρουν κριτικές, ώστε και το αναγνωστικό κοινό, εν συνεχεία, να προτιμήσει — ακόμη και αυτοί που δεν διαβάζουν λογοτεχνία τρόμου — και να δώσει την ευκαιρία για να ψυχαγωγηθεί, από τις ιστορίες των Ελλήνων δημιουργών.
Κάτι ακόμη που χρειάζεται, είναι η προβολή και η διαφήμιση. Δύσκολα συναντά κανείς τα βιβλία του είδους (Δεν μιλάω για τα μεγάλα και ξένα ονόματα) στις βιτρίνες των βιβλιοπωλείων. Ακόμη και στα μεγάλα βιβλιοπωλεία, βλέπουμε τα είδη του φανταστικού, στο τέλος των καταστημάτων, σε μια γωνιά, χαμένα και ακόμη και εκεί, θα βρούμε πολύ λίγα βιβλία, από Έλληνες δημιουργούς. Και κάτι ακόμα που θεωρώ λάθος είναι, πως, στα συγκεκριμένα βιβλιοπωλεία είναι μπλεγμένα τα βιβλία και τα λογοτεχνικά είδη, με αποτέλεσμα να μην ξέρουμε ποια είναι τα Τρόμου και ποια τα καθαρά Φαντασίας και αυτό έχει ως αποτέλεσμα, κάποιος που να μην θέλει για τους δικούς του λόγους να διαβάσει ένα έργο Φαντασίας, να μην επιλέγει ούτε κάποιο καθαρό τρόμου, πιστεύοντας πως θα διαβάσει για δράκους και ξωτικά, και αυτό είναι λάθος από μόνο του. Οπότε, γνώμη μου, είναι πως θα πρέπει να γίνει μία συντονισμένη κίνηση από δημιουργούς του είδους, ώστε να υπάρξει επιτέλους η σωστή προώθηση των έργων τους.
Θα μπορούσαν επίσης, να υπάρξουν φεστιβάλ και εκθέσεις, σαν και του εξωτερικού, για τους λάτρεις του είδους. Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει κάποιες προσπάθειες, και είδαμε πετυχημένες εκθέσεις Φαντασίας, αλλά δυστυχώς ήταν λίγες, ενώ θα μπορούσαμε να βλέπουμε κατά καιρούς και ενέργειες από τους ίδιους τους εκδοτικούς. Κάτι τέτοιο θα έφερνε τους δημιουργούς τρόμου πιο κοντά στους αναγνώστες και σίγουρα θα ανέδυε και το εν λόγω είδος. Ένα τρανό παράδειγμα έκθεσης φανταστικού στην Αμερική, με χιλιάδες fans να το ακολουθούν πιστά, κάθε χρόνο, είναι το Comic Con. Στην χώρα μας έχει γίνει προσπάθεια ώστε να αναπτυχθεί, αλλά με μικρή διαφήμιση (καθώς πολλοί είναι ακόμη αυτοί που δεν γνωρίζουν ότι γίνεται στην χώρα μας) και με σχεδόν μηδαμινή υποστήριξη από τους Έλληνες εκδότες.
Ίσως, εάν υπάρξει κάποιος τρόπος στο μέλλον ώστε να μπορέσουν Έλληνες δημιουργοί του είδους, να συναντηθούν και να μοιραστούν τις ιδέες τους, τότε να βρεθούν και πολλοί ακόμη τρόποι που θα βοηθήσουν το είδος του τρόμου να αναπτυχθεί και να ανθίσει στην χώρα μας. Θέλω να πιστεύω πως κάτι τέτοιο δεν θα αργήσει να συμβεί και πως σύντομα θα δούμε Έλληνες δημιουργούς να κάθονται μαζί και να δουλεύουν όλοι μαζί, σαν μία γροθιά, ώστε να δυναμώσει το είδος. Μέχρι τότε, αναμένουμε για το καλύτερο και ελπίζουμε πως σύντομα θα δούμε και αυτό το είδος να δυναμώνει.
Και μην ξεχνάμε. Διαβάζουμε γενικότερα. Και ο Tρόμος, όπως και όλα τα λογοτεχνικά είδη, δυναμώνει τον νου και την Φαντασία και σίγουρα μας ταξιδεύει σε νέους αθέατους κόσμους.

Λογοτεχνία του Φανταστικού (μετάφραση του όρου speculative fiction) είναι το είδος της λογοτεχνίας το οποίο περιγράφει γεγονότα που δεν έχουν συμβεί, δεn συμβαίνουν, ή δεν είναι εφικτό να συμβούν στην πραγματικότητα. Το πιο σημαντικό της χαρακτηριστικό είναι ότι απαιτεί από τον αναγνώστη της την περιβόητη άρση της δυσπιστίας (αγγλιστί, suspension of disbelief) κι αυτό γιατί θα ήταν λίγο δύσκολο στον καθένα να διαβάζει, π.χ., για δράκους, ενώ γνωρίζει ότι στην πραγματικότητα δράκοι υπάρχουν μόνο στο Κόμοντο. Ο όρος Λογοτεχνία του Φανταστικού χρησιμοποιείται για να καλύψει τα τρία βασικά είδη που απαιτούν αυτού του είδους την προϋπόθεση εκ μέρους του αναγνώστη: τον Τρόμο, την Επιστημονική Φαντασία και το Fantasy.

Το πιο σημαντικό χαρακτηριστικό ενός τέτοιου κειμένου είναι η κοσμοπλασία. Ακόμα κι αν η ιστορία διαδραματίζεται στον κόσμο που γνωρίζουμε, ένα μέρος της θα είναι επίπλαστο και θα πρέπει να ακολουθεί τους δικούς του κανόνες και να ορίζεται από τους δικούς του νόμους. Η ύπαρξη βρικολάκων, π.χ., ακόμα κι αν μιλάμε για τη Μύκονο (γνωστό βρικολακονήσι, κατά τους προηγούμενους αιώνες), θα πρέπει να οργανωθεί με τρόπο που να εξυπηρετεί την προαναφερόμενη άρση της δυσπιστίας. Ένας ολόκληρος αθέατος κόσμος πρέπει να χτιστεί, εξ ου και ο όρος, που μεταφράζει κατ’ ουσίαν το αγγλικό «worldbuilding» (και κάποιες φορές και τον λιγότερο ακριβή όρο «setting»).

Κρατάμε, πάντως, στο μυαλό μας πως το πιο εύκολο πράγμα του κόσμου είναι να βρεις κάτι που δεν κατηγοριοποιείται, που μπορεί να καταταχτεί και στο ένα, και στο άλλο είδος. Αυτό δεν πρέπει να ξενίζει· τουναντίον, οι κατηγορίες και οι ορισμοί είναι μόνο ένας τρόπος να συνεννοούμαστε και όχι να καταπιέζουμε τους συγγραφείς, ζητώντας τους να χωρέσουν τα δεδομένα τους στη θεωρία μας. Κείμενα που μπορούν να κατηγοριοποιηθούν στις γκρίζες ζώνες, όχι μόνο μεταξύ Τρόμου, Επιστημονικής Φαντασίας και Fantasy, αλλά και σε εκείνες μεταξύ της Λογοτεχνίας του Φανταστικού και των υπολοίπων ειδών λογοτεχνίας, υπάρχουν πάμπολλα και, τολμούμε να πούμε, πολύ ενδιαφέροντα. Και επίσης δεν θα διακρίνουμε καν μεταξύ κωμικής και σοβαρής Λογοτεχνίας του Φανταστικού, εφόσον το ύφος κάθε κειμένου δεν έχει να κάνει με το είδος που υπηρετεί.

Ο Τρόμος είναι ίσως το πιο εύκολο να το ορίσει κανείς και να το διακρίνει από όλα τα άλλα είδη λογοτεχνίας. Άλλωστε, μπορεί να μη γελάμε ή να μην κλαίμε όλοι με τα ίδια πράγματα, αλλά όλοι φοβόμαστε τα ίδια πράγματα: το σκοτάδι, τον θάνατο, τον πόνο, το άγνωστο.

Κι όμως, είναι πολλοί που μπλέκουν τον Τρόμο —ο οποίος περιέχει απαρεγκλίτως υπερφυσικό στοιχείο— με το θρίλερ ή το σπλάτερ: η ιστορία ενός αιμοσταγούς φονιά δεν θα πρέπει να χαρακτηρίζεται τρόμος, παρεκτός κι αν ο φονιάς αυτός πράττει εκ δαιμονικής κατοχής ορμώμενος. Ωστόσο, πολλές φορές αυτός ο χωρισμός δεν τηρείται και έργα που δεν περιλαμβάνουν υπερφυσικό στοιχείο θεωρούνται σωρηδόν Τρόμος. Ίσως θα ’πρεπε ν’ αρχίσουμε να το προσέχουμε αυτό.

Πώς αναγνωρίζεις, λοιπόν, ένα κείμενο Τρόμου; Δες τα κλασικά για να καταλάβεις. Βρικόλακας; Ναι. Ζόμπι ή φρικιαστική επιδημία; Ναι, και το λέμε  Survival Horror. Λυκάνθρωπος ή άλλο τέρας; Ναι, ναι. Φάντασμα; Φυσικά και ναι, άλλωστε από αυτό ξεκίνησαν όλα, από ιστορίες φαντασμάτων. Μάγισσες και άλλες μυστικιστικές πρακτικές; Όπα. Τι μάγισσες, τρομακτικές ή από τις άλλες; Και το γενικό αίσθημα που σου αφήνουν, ποιο είναι;

Ο Τρόμος είναι ο πιο επιρρεπής από όλα τα είδη της Λογοτεχνίας του Φανταστικού σε αναμείξεις και cross-genre αποτελέσματα. Τα κείμενα που πατούν τόσο στα άλλα είδη, όσο και στον Τρόμο είναι περισσότερα από τα κείμενα που αναμειγνύουν τα άλλα δύο είδη μεταξύ τους. Ομολογουμένως, είναι πιο εύκολο να δεις την τρομακτική πλευρά ενός κοινότοπου πράγματος ή κατάστασης, παρά να μιλήσεις ευθύς εξαρχής για κάτι τρομακτικό.

Το δεύτερο σκέλος της Λογοτεχνίας του Φανταστικού, η Επιστημονική Φαντασία, είναι εκείνη η λογοτεχνία που, για να αφηγηθεί μια ιστορία, χρησιμοποιεί επιστημονικά δεδομένα και προφητικό όραμα, κατά τα λεγόμενα του Hugo Gernsback, ενός από τους πιο σημαντικούς εκδότες Επιστημονικής Φαντασίας του προηγούμενου αιώνα. Ιδέες και διερευνήσεις της τεχνολογικής προόδου γίνονταν μέσω αυτής. Ξεκίνησε με την πιο πρόσφορη και αναγνωρίσιμη μορφή, εκείνη της όπερας του διαστήματος (διαστημόπλοια, διαστρικά ταξίδια, άλλοι πλανήτες) και επεκτάθηκε και στις υπόλοιπες επιστήμες, ακόμη και τις κοινωνικές (αν και αυτά χαρακτηρίζονται λίγο υποτιμητικά ως Μαλακή Επιστημονική Φαντασία).

Περιλαμβάνει ένα σωρό υποείδη: το πολύ Cyberpunk (που ασχολείται με τους υπολογιστές και το διαδίκτυο), την Εναλλακτική Ιστορία (το περίφημο «τι θα συνέβαινε αν…»), τα Ταξίδια στον Χρόνο (προς το μέλλον ή προς το παρελθόν), τις προαναφερόμενες Όπερα του Διαστήματος και Κοινωνική Επιστημονική Φαντασία (η οποία ασχολείται και με ουτοπίες ή δυστοπίες), μια σειρά από υποείδη που παίρνουν το όνομά τους από το είδος της ενέργειας που κινεί τον κόσμο (Steampunk για τον ατμό, Dieselpunk για το πετρέλαιο, Clockpunk για τη μηχανική ενέργεια των ελατηρίων), τη Στρατιωτική Επιστημονική Φαντασία (πόλεμοι εθνικοί, διαπλανητικοί ή διαστρικοί), τα Αποκαλυπτικά και Μετα-αποκαλυπτικά έργα (το τέλος του κόσμου και το «μετά το τέλος του κόσμου» θα ιντριγκάρει πάντα τους συγγραφείς), και μερικά άλλα «-punk», που αντικατοπτρίζουν σύγχρονες τεχνολογικές ή κοινωνικές ανησυχίες, όπως το Cli-Fi, που εμπνέεται από την κλιματική αλλαγή, το Biopunk (που οραματίζεται τις εξελίξεις στη βιολογία και την ιατρική, και όταν επικεντρώνεται στο ανθρώπινο είδος ονομάζεται Transhumanism), τη Φεμινιστική (που εξετάζει τη θέση της γυναίκας) και τη ΛΟΑΤΚΙ Επιστημονική Φαντασία (που ασχολείται με τον σεξουαλικό αυτοπροσδιορισμό στην κοινωνία του μέλλοντος). Πολλές φορές, τοπικά είδη Επιστημονικής Φαντασίας ξεχωρίζουν από τα υπόλοιπα, όπως ο πρόσφατος Αφροφουτουρισμός (που διερευνά τα προβλήματα των μελλοντικών Αφροαμερικανών σε σχέση με την κληρονομιά τους) ή τα σχεδόν καλτ Kaiju, έργα ασιατικής προέλευσης με γιγάντια τέρατα, συνήθως αποτελέσματα ανθρώπινου λάθους, που την πέφτουν στην ανθρωπότητα ποδοπατώντας πόλεις και χωριά — και δεν είναι μόνο ο Γκοτζίλα, είναι κι άλλα πολλά, ώστε να ορίζονται ως υποείδος από μόνα τους.

Και ερχόμαστε στο τρίτο μέρος της Λογοτεχνίας του Φανταστικού, το οποίο δεν ξέρουμε καν πώς να το βαφτίσουμε. Ο αγγλικός όρος είναι Fantasy, αλλά στα ελληνικά πώς το λες; Η ίδια η λέξη δεν βοηθάει καθόλου, καθώς στα ελληνικά αφορά και τα άλλα δύο είδη, τον Τρόμο και την Επιστημονική Φαντασία (η οποία περιέχει ήδη τη λέξη φαντασία στον ορισμό της, όπερ έδει δείξε). Άλλες λέξεις που θα ταίριαζαν ως μετάφραση του όρου, όπως Μυθοπλασία ή Φαντασιακό, τις έχουν ήδη προλάβει (φτου και το πατάω, ένα πράμα) άλλα ζανρ, όπως το αντίθετο του ντοκιμαντέρ, τα μπορχεσιανού τύπου κείμενα και οι αλληγορίες που ρέπουν προς τον μαγικό ρεαλισμό, ο οποίος ΔΕΝ θεωρείται Λογοτεχνία του Φανταστικού. Η εύκολη λύση ώς τώρα ήταν να γράφουμε τον αγγλικό όρο με ελληνικούς χαρακτήρες, αλλά κι αυτό έχει τα προβλήματά του: είναι φάντασι, φάντασυ, φάνταζι, φάνταζυ, ή —Θε μου, σχώρα με— φαντεζί; Και, για όνομα του Μπαμπινιώτη, σε τι γένος κλίνεται; Θηλυκό ή ουδέτερο; Για αρχή και για να συνεννοούμαστε, ας δοκιμάσουμε ένα συνδυασμό στην τύχη: το Fantasy (ουδέτερο, και την αγγλική λέξη με λατινικούς χαρακτήρες). Δεν είναι ο καλύτερος, ούτε ο πιο εμπνευσμένος, αλλά είναι ένας τρόπος να καταλαβαινόμαστε.

Πέρα από το θέμα του ονόματος, όμως, τι είναι, τελικά, Fantasy;

Είναι η λογοτεχνία που διαδραματίζεται σε έναν, εξ ολοκλήρου ή εν μέρει, επινοημένο κόσμο, με εξ ολοκλήρου ή εν μέρει επινοημένα στοιχεία, όπως γεωγραφία, χλωρίδα και πανίδα, θρησκεία, κοινωνία, νοήμονα όντα, πολιτισμό, φολκλόρ, και δεν βασίζεται στους νόμους της φυσικής για να χτίσει την ιστορία. Ένα από τα πιο κοινά χαρακτηριστικά του Fantasy είναι η μαγεία και τα μαγικά πλάσματα.

Ίσως να βοηθούσε αν βλέπαμε λίγο τα υποείδη του.

Τα δυο πιο βασικά, κι αυτά που έρχονται πρώτα στο μυαλό, είναι η Ηρωική Φαντασία και η Επική Φαντασία. Η πρώτη ακολουθεί τις περιπέτειες ενός ατόμου (όπως περίπου η Οδύσσεια), ενώ η δεύτερη έχει πιο ευρύ οπτικό πεδίο και συνήθως ασχολείται με μεγάλης έκτασης και σπουδαιότητας περιπέτειες (όπως η Ιλιάδα) ή/και τη σωτηρία του κόσμου. Από τις πρώτες αγάπες του κοινού ήταν και το περίφημο Sword and Sorcery, που, οποία έκπληξις, σπαθιά και ιπποτικοί ηρωισμοί είναι η ειδικότητά του (και πολλές φορές μπλέκεται στα πόδια της Ηρωικής Φαντασίας). Όταν όλα αυτά διαδραματίζονται σε πόλη και έχουν λίγο αστυνομική υπόθεση, τα λέμε Fantasy Noir. Εδώ, επίσης, χωράει οτιδήποτε έχει σχέση ή εμπνέεται από τη λαογραφία, από μύθους, παραμύθια και θρύλους, έως και το επονομαζόμενο Αστικό Fantasy (Urban Fantasy). Στο Fantasy μπορεί να δούμε και κείμενα που μπορεί να μην περιέχουν μαγική συνιστώσα, αλλά να διαδραματίζονται σε φανταστικούς κόσμους: τα ονομάζουμε Σκληρό Fantasy. Άλλα ενδιαφέροντα και σημαντικά υποείδη είναι το Σκοτεινό Fantasy (Dark Fantasy), που ίσα-ίσα ρέπει προς τον Τρόμο, το περίφημο New Weird, που κλείνει το μάτι στον μαγικό ρεαλισμό, αλλά δεν είναι, και, κόντρα στα υπόλοιπα αδελφάκια του που αναφέραμε πιο πάνω, το Gaslightpunk, που διαδραματίζεται σε κόσμους που φωτίζονται με γκάζι, αποδέχονται τη μαγεία και έχουν βικτωριανή αισθητική.

Τα ως άνω αναφερόμενα καταρρίπτουν και τη χρήση του όρου «Ηρωική Φαντασία» που βλέπουμε εδώ κι εκεί να χρησιμοποιείται ως μετάφραση του Fantasy. Ένα υποείδος δεν μπορεί να χαρακτηρίζει τόσο ευρύ φάσμα αναγκών.

Κλείνοντας, θα θέλαμε να κρατήσουμε κατά νου δύο πράγματα.

Το ένα είναι οι τέσσερις όροι: Λογοτεχνία του Φανταστικού, Τρόμος, Επιστημονική Φαντασία, Fantasy. Όροι που, όπως είδαμε, είναι σύγχρονοι και, αν και πολύ θα το θέλαμε, δεν αφορούν κείμενα γραμμένα όταν η λογοτεχνία ήταν στα σπάργανα. Γι’ αυτά τα κείμενα, τα επονομαζόμενα και ριζικά κείμενα (taproot texts, σύμφωνα με την Εγκυκλοπαίδεια της Επιστημονικής Φαντασίας, 1997), θα μιλήσουμε την επόμενη φορά διεξοδικότερα. Και ίσως αυτά να μας βοηθήσουν τελικά να βρούμε και ένα όνομα για το καημένο το Fantasy.

Το δεύτερο και τελευταίο πράγμα που πρέπει να κρατήσουμε κατά νου, και ίσως και το πιο σημαντικό, είναι πως η Λογοτεχνία του Φανταστικού είναι πρώτα και κύρια λογοτεχνία. Το μέσον που χρησιμοποιεί για να εξετάσει, να στηλιτεύσει ή να αναδείξει τις ανησυχίες τού εκάστοτε υπηρέτη της δεν θα πρέπει να αποτελεί δικαιολογία για να συμπεριφέρεται κανείς προκατειλημμένα απέναντι στα κείμενα και τα έργα που τη στολίζουν.

Science Fiction(Sci-Fi):

Η Επιστημονική Φαντασία(Science Fiction)ή αλλιώς ΕΦ(Sci-Fi)είναι κατηγορία του ευρύτερου μυθοπλαστικού τομέα του Φανταστικού στην οποία πιθανές και εύλογες μελλοντικές ή εναλλακτικές εξελίξεις στην επιστήμη, στην τεχνολογία ή στην κοινωνία κατέχουν κεντρικό ρόλο στην πλοκή ή στο περιβάλλον όπου εκτυλίσσεται η ιστορία. Είναι ωστόσο σύνηθες ένας κόσμος επιστημονικής φαντασίας να χρησιμοποιείται μόνο ως σκηνικό για την αφήγηση κάποιας πιο συμβατικής ιστορίας (π.χ. αστυνομικής). Συνηθισμένα αφηγηματικά μοτίβα που κατηγοριοποιούνται κατά σύμβαση ως ΕΦ είναι το ταξίδι στο χρόνο, η επαφή με εξωγήινους πολιτισμούς, ο αποικισμός πλανητών, τα ευφυή ρομπότ και η τεχνητή νοημοσύνη, τα φαινόμενα Ψ, ιδιότητες όπως η αθανασία, η τηλεμεταφορά και η αορατότητα, χαμένοι πολιτισμοί, η μελλοντική εξέλιξη του ανθρώπινου είδους, μία πιθανή κατάρρευση του πολιτισμού κλπ^[1]. Πολλά είδη τέχνης (π.χ. η λογοτεχνία, ο κινηματογράφος και τα κόμικς) έχουν κατά καιρούς βασιστεί στην επιστημονική φαντασία. Ο ορισμός της δεν είναι εύκολος καθώς τα όρια που τη διαχωρίζουν από παρεμφερή μυθοπλαστικά είδη, όπως η Φαντασία(Fantasy) ή ο Τρόμος(Horror), μοιάζουν ασαφή, αν και συνήθως η οποιαδήποτε εμφάνιση Υπερφυσικού στοιχείου ή μαγείας ως πραγματικών και αληθών φαινομένων του αφηγηματικού κόσμου αποκλείει την κατηγοριοποίηση του έργου ως ΕΦ.